PSYCHOLOGY: ทำไมบางคนถึงคิดว่าตัวเอง ‘ฉลาดที่สุด’ ทั้งที่จริงๆ แล้วไม่ใช่อย่างนั้น

[เพราะ ‘รู้น้อย’ แต่เข้าใจว่าตัวเอง ‘รู้มาก’]

สาเหตุที่ 2 ที่ทำให้คนบางคนรู้สึกว่าตัวเองฉลาดและออกความเห็นในเรื่องต่างๆ เหมือนกับตัวเองเป็นผู้รอบรู้ในทุกด้าน เป็นเพราะคนกลุ่มนี้ ‘ไม่รู้’ ว่าตัวเองไม่ได้มีความรู้เชิงลึกที่แท้จริงในเรื่องใดเลย แต่อาศัยว่ารู้เรื่องพื้นฐานเล็กๆ น้อยๆ บางอย่าง จึงเข้าใจว่าตัวเองรู้ทุกอย่างแล้ว และเกิดความเชื่อมั่นซึ่งสวนทางกับความสามารถที่แท้จริงของตัวเอง จนมีพฤติกรรมที่มักจะถูกคนเรียกว่า ‘อวดฉลาด’ อยู่เป็นประจำ

คนที่รู้น้อยแต่คิดว่าตัวเองรู้มากจนเกิดความมั่นใจผิดๆ ถูกอธิบายด้วยทฤษฎีทางจิตวิทยาดันนิง-ครูเกอร์ (Dunning-Kruger effect) ซึ่งเป็นการสรุปผลจากการทดลองของ เดวิด ดันนิง (David Dunning) และ จัสติน ครูเกอร์ (Justin Kruger) ที่เก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างในปี 1999 และพบพฤติกรรมอย่างหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นอย่างเป็นแบบแผนในกลุ่มคนที่ ‘รู้น้อยที่สุด’ เพราะได้คะแนนต่ำสุดในการทดสอบวัดผลทางด้านภาษา อารมณ์ขัน และการใช้ตรรกะ ซึ่งเป็นเกณฑ์ที่ใช้ในการชี้วัดความสามารถทางปัญญา

คนที่ฉลาดหรือเชี่ยวชาญในบางด้านมากกว่าคนอื่นจึงมักจะลงเอยที่การ ‘ทำทุกอย่างด้วยตัวเอง’ เพราะไม่ไว้ใจหรือไม่เชื่อใจว่าคนอื่นๆ จะทำได้ดีเท่ากับตัวเอง
ซึ่งสุดท้ายแล้วก็ไม่ดีต่อการบริหารจัดการความสัมพันธ์ในทุกๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นที่บ้านหรือที่ทำงานก็ตามที ด้วยเหตุนี้จึงมีคำแนะนำถึงคนที่คิดว่าตัวเองฉลาดกว่าคนอื่น ให้ลองทบทวนพฤติกรรมและความสามารถของตัวเองอย่างจริงจังอีกครั้ง เพื่อให้แน่ใจว่าตัวเองไม่ได้มีอาการหลงตัวเองหรือคิดว่าตัวเองเก่งเกินจริง . และในกรณีที่พบว่าตัวเอง ‘ฉลาดกว่า’ ในบางด้านจริงๆ ก็ควรจะทำความเข้าใจว่าคนอื่นๆ รอบตัวอาจเจอกับปัญหาหรือมีข้อจำกัดบางอย่างในชีวิต ทำให้พวกเขาไม่สามารถเข้าใจหรือรับรู้บางเรื่องได้เท่าเรา ซึ่งทางแก้ไม่ได้อยู่ที่การเข้าไปจัดการกับสิ่งต่างๆ เอง แต่ควรให้คำแนะนำหรือฝึกฝนคนที่ยังขาดทักษะ ให้เข้าใจและเกิดการเรียนรู้หรือพัฒนาด้วยตัวของเขาเอง.